James Cook

Słynny angielski żeglarz i odkrywca James Cook urodził się w 1728 roku w Marton, w hrabstwie Yorkshire. Był synem rolnika. Już w młodym wieku rozpoczął pracę u armatora i kupca z Whitby. Szybko wykazał się zdolnościami nawigacyjnymi, a w 1755 roku jego pracodawca zaproponował mu dowództwo statku. Cook zdecydował się jednak wstąpić do Royal Navy, czyli brytyjskiej marynarki wojennej.

Podczas wojny siedmioletniej brał udział w oblężeniu Louisbourga w 1758 roku oraz w zdobyciu Quebecu w 1759 roku. W tym okresie sporządzał mapy rzeki Świętego Wawrzyńca i wybrzeży Nowej Fundlandii. Jego dokładne mapy i umiejętności kartograficzne zwróciły uwagę brytyjskich władz. W 1766 roku przesłał Królewskiemu Towarzystwu Naukowemu raport dotyczący obserwacji zaćmienia Słońca na Nowej Fundlandii.

W 1768 roku Cook otrzymał dowództwo statku Endeavour i wyruszył w pierwszą wielką wyprawę na Pacyfik. W kwietniu 1769 roku dotarł na Tahiti, gdzie obserwował przejście Wenus przed tarczą Słońca. Następnie skierował się ku Nowej Zelandii, którą opłynął w latach 1769–1770, sporządzając dokładne mapy jej wybrzeży. W 1770 roku zbadał wschodnie wybrzeże Australii i ogłosił je terytorium brytyjskim. Po przepłynięciu przez Cieśninę Torresa dotarł do Batavii, dzisiejszej Dżakarty, a w lipcu 1771 roku powrócił do Wielkiej Brytanii.

Druga wyprawa Cooka odbyła się w latach 1772–1775. Dowodził wówczas statkiem Resolution, któremu towarzyszył Adventure. Celem ekspedycji było zbadanie południowych obszarów Pacyfiku i sprawdzenie, czy istnieje rozległy kontynent w pobliżu bieguna południowego. W styczniu 1774 roku Cook dotarł do szerokości geograficznej 71°10′ S — dalej na południe niż jakikolwiek znany mu wcześniej żeglarz. Gęste lody uniemożliwiły dalszą podróż. Wyprawa nie potwierdziła istnienia dużego, zamieszkanego kontynentu na badanych obszarach, ale nie wykluczyła istnienia Antarktydy. Podczas ekspedycji Cook odwiedził również między innymi Wyspę Wielkanocną, Markizy, Nową Kaledonię oraz Wyspy Sandwich Południowe na południowym Atlantyku.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii Cook został uhonorowany Medalem Copleya w 1776 roku za zasługi w zapobieganiu szkorbutowi wśród marynarzy. Już w 1770 roku został członkiem Królewskiego Towarzystwa Naukowego.

W 1776 roku wyruszył w trzecią wyprawę, tym razem na statkach Resolution i Discovery. Jej celem było odnalezienie Przejścia Północno-Zachodniego, które miało łączyć Atlantyk z Pacyfikiem. W styczniu 1778 roku Cook dotarł do archipelagu Hawajów, który nazwał Wyspami Sandwich. Następnie popłynął wzdłuż wybrzeży Alaski i przez Cieśninę Beringa, docierając do szerokości geograficznej około 70°44′ N. Dalszą drogę zagrodziły mu jednak lody.

W lutym 1779 roku Cook zginął podczas konfliktu z mieszkańcami Hawajów w zatoce Kealakekua na wyspie Hawaiʻi. Miał 50 lat.

James Cook pozostawił po sobie ogromne dziedzictwo kartograficzne i naukowe. Jego wyprawy znacząco poszerzyły europejską wiedzę o Pacyfiku, Australii, Nowej Zelandii i wyspach Oceanii.

Jego nazwisko upamiętniają liczne miejsca geograficzne. Góra Cooka, znana również jako Aoraki, jest najwyższym szczytem Nowej Zelandii i ma obecnie 3724 metry wysokości. Cieśnina Cooka oddziela Wyspę Północną od Wyspy Południowej Nowej Zelandii, a Wyspy Cooka są samorządnym terytorium pozostającym w wolnym stowarzyszeniu z Nową Zelandią.