Navajo, Ameryka Północna
Navajo, którzy sami nazywają siebie Diné, stanowią największy rdzenny naród Stanów Zjednoczonych. Żyją głównie na rozległym terenie rezerwatu o powierzchni około 70 000 km², położonego na obszarze trzech stanów: Arizony, Nowego Meksyku i Utah.
Ten suchy region południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych jest ojczyzną ludu głęboko związanego ze swoją duchowością i przyrodą. Zgodnie z tradycjami Navajo wszechświat zamieszkuje wiele istot duchowych, a jego istnienie kształtują siły natury. Ziemia jest uważana za świętą: ludzie nie są jej właścicielami, lecz stanowią jej część i powinni żyć z nią w harmonii.
Navajo czczą cztery święte góry, które symbolicznie wyznaczają granice ich pradawnego terytorium. Każda z nich jest związana z określonym kierunkiem świata i kolorem: biały symbolizuje Blanca Peak w Kolorado na wschodzie; niebieski — Mount Taylor w Nowym Meksyku na południu; żółty — San Francisco Peaks w Arizonie na zachodzie; a czarny — Mount Hesperus w Kolorado na północy.
Jedna z legend Navajo opowiada, że życie ludzkie pojawiło się po przejściu przez kolejne podziemne światy. Według jednej z wersji opowieści o stworzeniu świata pierwszy świat był ciemnym miejscem zamieszkanym przez istoty duchowe i spowitym mgłą. To właśnie tam pojawili się Pierwszy Mężczyzna i Pierwsza Kobieta. Później istoty te przeszły przez kilka kolejnych światów, aż dotarły do obecnego, nazywanego Światem Lśniącym. Według niektórych tradycji góra Huerfano w Nowym Meksyku jest związana z tymi opowieściami o początkach świata.
Inna legenda opowiada o Kobiecie-Pająku, istocie obdarzonej nadprzyrodzonymi mocami, która mieszka na szczycie Spider Rock w kanionie de Chelly w Arizonie. Uważana za opiekunkę i nauczycielkę, miała przekazać Navajo sztukę tkania na krośnie. Od pokoleń rzemiosło to zajmuje ważne miejsce w ich kulturze i tradycji artystycznej.
Jednym z najważniejszych bóstw Navajo jest Zmienna Kobieta (Changing Woman). Według tradycyjnych opowieści jest ona ściśle związana z Ziemią, płodnością i odradzaniem się życia. Niektóre legendy mówią, że została stworzona z naturalnych elementów, takich jak kukurydza, kamienie szlachetne, ziemia i woda.
Zmienna Kobieta symbolizuje również cykl pór roku oraz kolejne etapy ludzkiego życia. Wiosną oznacza narodziny i młodość, latem — dorosłość, jesienią — starość, a zimą — śmierć, po której wraz z nadejściem kolejnej wiosny następuje odrodzenie. Według jednej z wersji legendy urodziła się w pobliżu góry Gobernador Knob w Nowym Meksyku, a dorosłość osiągnęła w zaledwie cztery dni.
Z jej związku ze Słońcem narodzili się dwaj synowie bliźniacy: Pogromca Potworów i Zrodzony z Wody. Liczne legendy opowiadają o walkach obu braci z przerażającymi potworami, które zagrażały Ziemi i jej mieszkańcom. Dzięki odwadze i niezwykłym mocom udało im się przywrócić światu równowagę i harmonię.
